Langgevelboerderijen in de gemeente Best - MooiBest

MooiBest.com
Ga naar de inhoud

Langgevelboerderijen in de gemeente Best

Langgevelboerderijen


Deze prachtige tekening van een langgevel boerderij werd gevonden  op het Boekje "De N.C.B. en zijn organisaties. 1896-1925, Samen de  handen ineen".

In het buitengebied van de gemeente Best vinden we nog de nodige langgevelboerderijen
Deze  boerderijen worden op dit moment 'mooi' gevonden, maar dat was niet  altijd zo. Oorspronkelijk waren ze met riet op het dak bekleedt en pas  als men 'onder de pannen' was, kon de investering in dakpannen gedaan  worden.
De boerderijen werden 'langs' de weg gebouwd, dus met  de lange gevel langs de weg. Door de ruilverkaveling verdwenen er wegen  en zo liggen er nu dus enkele boerderijen 'verkeerd'.

Het  is niet zo dat alle boerderijen standaard met de kop naar het zuiden  werden gebouwd, maar had je de kans omdat de richting van de weg of de  indeling van je perceel meewerkte, dan deed je dat wel. Immers werd er  in de kop van de boerderij gewoond. Het zuiden is de warmste kant.
Langs  de Sint-Oedenrodeseweg zien we dus dat alle historische boerderijen met  de kop naar het zuiden werden gebouwd. De nieuwe woonboerderij op  nummer 22 werd in tegenstelling tot de originele boerderij die er  voorheen stond andersom gebouwd. Histrorisch gezien is het jammer dat  dit zo door de architect uitgedacht is.

Men  woonde in de kop van de boerderij en de stal en opslag van hooi was in  de rest van de boerderij. "Achter" de boerderij, dus vrijwel onzichtbaar  vanaf de weg, werden de buitentoilet, waterput, houtopslag en de  kippenschuren gebouwd.
Hier ziet u de achterkant van een boerderij zoals die in 1920/1925 was:


Het betreft hier de boerderij van Jan Schepens ergens tussen 1920 en 1925.

Ondertussen  zijn er eigenlijk in Best geen originele boerderijen meer. Alle nu  bestaande gebouwen zijn aangepast naar de moderne tijd en voorzien van  dakkapellen, grote ramen, CV en binnentoilet. Heel het aangezicht van de  boerderijen is ook 'modern' geworden. Een tijd lang moesten  aanbouwingen in Best bewust in een andere stijl gedaan worden. De  welstandcommissie leek het een goed idee om zichtbaar te hebben wat oud  en wat nieuw was. Dat heeft werkelijk extreem lelijke gebouwen  opgeleverd waarbij de nieuwe aanbouw een wanvertoning werd ten opzichte  van het originele gebouw. Gelukkig is de invloed van deze bemoeizuchtige  'welstandscommissie' enorm afgenomen en zucht Best niet meer onder hun  wanstaltige ideeën en smaak. De meeste verbouwingen zijn de laatste  jaren opnieuw gedaan, maar nu wel met meer gevoel voor stijl.

Het verschil tussen de originele boerderij en de huidige is soms dankzij oude foto's nog zichtbaar.

De  meeste historische boerderijen die bewaard zijn gebleven zijn gered  omdat men er in ging wonen. Wonen deden de actieve boeren uiteraard ook,  maar het was toen een bedrijfsgebouw waarin ook gewoond werd. Toen de  boerderijen steeds groter moesten worden, was er in de kleine stal van  de langgevelboerderij geen ruimte meer. De boeren die doorgingen bouwden  grote stallen en sloopten hun oude bedrijfsgebouw en bouwden, los van  de stal, een apart woonhuis waarin alle moderne voorzieningen  gerealiseerd werden. De boeren die hun bedrijf stopten, gingen in de  boerderij wonen en het werd een woonboerderij waarbij de oude stal en  hooiopslag ook woongedeelte werd. Veel van die woonberijen zijn later  gesplitst in een voor en achtergedeelte. Vaak ging één van de kinderen  in de voormalige stal wonen. Vooral na 2000 zien we dat veel woningen nu  ook 'uit de familie' raken. Huizen waarin vier of meer generaties  gewoond hebben, komen dan in handen van 'import'. Ondertussen is het  percentage import in het buitengebied waarschijnlijk al boven de 50%  gekomen.

Een mooie voorbeeld van een huidige  woonboerderij met de vorm van een langgevelboerderij vinden we op de  Sint-Oedenrodeweg 38/40.


Dit was echter oorspronkelijk een kortgevelboerderij. Dat houdt in dat de ingang in de kop op het zuiden te vinden was. In 1941 was het daarbij een drommedaris. Zie de foto hieronder:


Het middengedeelte voor het hooi was zo hoog als nu heel de boerderij. De kop en de staart waren lager.
Later in de oorlog (waarschijnlijk in 1943) is de achterkant omhoog gebracht en kort na de oorlog is ook de voorkant van de boerderij aangepast en omhoog gebracht. Aldus ontstond ook de langgevelvorm. Zover bekend is tot in de jaren tachtig vanuit deze boerderij geboerd. De boerderij is begin jaren negentig volledig gerenoveerd om te voldoen aan de huidige eisen en de voormalige stal werd een apart huis en werd toen een woonboerderij. Meer over deze boerderij en haar bewoners op deze pagina.

Hieronder de boerderij die vlakbij ligt op nummer 34.



De boerderij op Sint Oedenrodeseweg nummer 34 is ten opzichte van  de boerderij van nummer 40 op het oog veel authentieker. Er was echter ooit een kroeg gevestigd op nummer 34. De kleine raampjes op de eerste  verdieping (kopzijde) zien er 'schattig' uit en geven  het idee van hoe het er ooit uitgezien heeft. De boerderij is volledig  gerenoveerd en ziet er heel wat beter uit dan in het verleden. Het is  een prachtig voorbeeld van wat we nu romantisch als klassieke  woonboerderij zien. Ooit was deze boederij ook volledig bedenkt met  dakpannen. Dat is terug gebracht naar een deels rieten dak.
Beide  boerderijen zijn nu van het klassieke langgeveltype. In het verleden  zijn het echter waarschijnlijk beide kortgevelboerderijen geweest.

Aanhet  einde van de 19e eeuw en in het begin van de 20e eeuw begon men na te  denken over efficient(er) bouwen. Er werd een nieuwe vorm van de  langgevelboerderij gevonden. Een goedkopere en efficiëntere versie als  het ware. Deze bouwstijl is tot de jaren vijftig van de 20e eeuw  gebruikt.
In de jaren tachtig van de twintigste eeuw zag de boerderij op nummer 41 er zo uit:


Het gebouw was toen nog als boerderij in gebruik maar was  ondertussen al wel gesplitst. De oudste dochter was met haar man in de  stal gaan wonen. We zien dat links de opkamer was, met daaronder de  kelder.
Begin jaren negentig werd er, gelijk met de boerderij ertegenover op nummer 40, een forse verbouwing gedaan.
Het ziet er nu zo uit:

Er kwamen dakkapellen op, en er werd een schuur/garage gebouwd op  een plek waar voorheen nooit gebouwd zou worden. Immers zette je de  schuren altijd 'achter' het huis. De welstandscommissie vond het prima  zo. Het lijkt nu dat het huis ook 'dieper' werd. Immers boven zijn er nu  twee ramen, terwijl dat er eerst slechts één was. Zover ons bekend zijn  de afmetingen van de boerderij bij de verherbouwing van 1993 echter  gelijk gebleven. Deze goedkoper gebouwde langgevelboerderij werd en  wordt als historisch minder belangrijk gezien en er is dan ook weinig  aandacht voor om deze boerderijvorm ook voor het nageslacht te behouden.  Halverwege de twintische eeuw stopte men met het bouwen van dergelijke  langgevelboerderijen. De boerderijen daarna kenden een apart woonhuis  ten opzichte van de (veel grotere) apart staande stallen. De tijd van de  langgevelboerderij lag achter ons. Pas in de 21e eeuw zijn we bewust  weer huizen in de vorm van langgevelboerderijen gaan bouwen. Het zijn nu  echter woonhuizen en dan met de klassieke vorm die we nu veel mooier  vinden.

Een ander voorbeeld van zo'n 'moderne'  langgevelboerderij zien we op de Sint Oedenrodeseweg nummers 37 en 39.  Hieronder ziet u de boerderij zoals deze voor de oorlog nog als actieve  boerderij was:

Deze toenmalige boerderij is nu een gesplitste woonboerderij waarbij de voormalige stal nu ook gewoon een woning is geworden.

De oudste langgevelboerderij in De Vleut is deze:

U ziet al, de boerderij op nummer 13/15 is van 1686. Ook deze boerderij  is nu aan de kopzijde volledig gerenoveerd terwijl de achterzijde nog  wel enkele authentieke elementen bevat. Het is ondertussen een  rijksmonument. Tussen de 1 en de 6 zien we dat er ooit nog een klein  raampje in de voorgevel gezeten moet hebben. Hier was mogelijk de  opkamer, met daaronder dan de kelder.

Foto 2012

Heeft u informatie over meer of andere interessante Bestse langgevel boerderijen, mailt u me dan even! (tom @ lassing. nl)
Terug naar de inhoud